Roboty gaśnicze – nowoczesne wsparcie strażaków w najbardziej niebezpiecznych działaniach

Rozwój technologii ratowniczych coraz wyraźniej zmienia sposób prowadzenia działań przez straż pożarną. Kamery termowizyjne, drony, zaawansowane systemy łączności czy urządzenia do zdalnego rozpoznania stały się ważnym elementem wyposażenia nowoczesnych jednostek. Kolejnym krokiem w tym kierunku są roboty gaśnicze – zdalnie sterowane platformy przeznaczone do pracy tam, gdzie obecność ratownika wiązałaby się ze szczególnie wysokim ryzykiem.

Robot gaśniczy nie ma zastępować strażaka. Jego zadaniem jest przede wszystkim przejęcie części najbardziej niebezpiecznych zadań, umożliwienie prowadzenia działań z większej odległości oraz dostarczenie ratownikom dodatkowych informacji o sytuacji w strefie zagrożenia. Szczególne znaczenie może mieć podczas pożarów przemysłowych, magazynów, hal produkcyjnych, infrastruktury energetycznej, obiektów z materiałami niebezpiecznymi czy zdarzeń, podczas których istnieje ryzyko wybuchu lub zawalenia konstrukcji.

Czym jest robot gaśniczy i jakie zadania może realizować podczas akcji?

Pod pojęciem robota gaśniczego najczęściej rozumie się zdalnie sterowaną, mobilną platformę wyposażoną w urządzenia pozwalające na prowadzenie działań gaśniczych lub rozpoznawczych bez konieczności bezpośredniego przebywania operatora w strefie największego zagrożenia. W zależności od konstrukcji robot gaśniczy może być wyposażony m.in. w działko wodno-pianowe, kamery światła widzialnego, kamerę termowizyjną, system transmisji obrazu, czujniki oraz dodatkowe wyposażenie specjalistyczne. Istotną cechą takich konstrukcji jest również mobilność. Napęd gąsienicowy pozwala na poruszanie się po nawierzchniach, które mogą stanowić problem dla klasycznych pojazdów kołowych – po gruzie, nierównościach, błocie czy elementach uszkodzonej infrastruktury.

Jednym z najważniejszych zastosowań robota jest możliwość skierowania środka gaśniczego bezpośrednio w rejon pożaru. Robot może również pełnić funkcję platformy rozpoznawczej. Obraz z kamer przekazywany operatorowi pozwala obserwować sytuację w miejscu, do którego dostęp jest utrudniony lub zbyt niebezpieczny. Jeżeli urządzenie posiada kamerę termowizyjną, możliwa jest dodatkowo obserwacja rozkładu temperatur i identyfikowanie obszarów wymagających szczególnej uwagi. Dzięki temu robot gaśniczy staje się nie tylko „zdalnie sterowanym działkiem”, ale mobilnym narzędziem wspierającym rozpoznanie, gaszenie oraz podejmowanie decyzji przez kierującego działaniem ratowniczym.

W praktyce szczególnie istotna jest możliwość wykorzystania robotów podczas:

• pożarów zakładów przemysłowych i hal produkcyjnych,
• pożarów magazynów i centrów logistycznych,
• zdarzeń z udziałem materiałów niebezpiecznych,
• pożarów infrastruktury energetycznej,
• zdarzeń w tunelach i garażach,
• sytuacji, w których występuje ryzyko wybuchu lub uszkodzenia konstrukcji,
• długotrwałych działań wymagających intensywnego chłodzenia określonego obszaru.

Zakres zastosowania zawsze zależy jednak od parametrów konkretnego urządzenia, warunków terenowych oraz taktyki przyjętej przez dowodzącego akcją.

Dlaczego robot gaśniczy zwiększa bezpieczeństwo podczas najbardziej wymagających akcji?

Największą zaletą robotyzacji działań ratowniczych nie jest sama możliwość zastosowania nowej technologii. Kluczowa jest redukcja ekspozycji człowieka na zagrożenie. Podczas standardowych działań istnieją sytuacje, w których strażacy muszą zbliżyć się do źródła pożaru, aby skutecznie podać środek gaśniczy lub przeprowadzić rozpoznanie. W przypadku zdarzeń przemysłowych poziom ryzyka może jednak dynamicznie wzrastać. Problemem może być nie tylko temperatura i zadymienie. Zagrożenie mogą stanowić również uszkodzone instalacje, substancje chemiczne, niestabilna konstrukcja budynku, możliwość wystąpienia kolejnych wybuchów czy trudne do przewidzenia zachowanie składowanych materiałów. W takich warunkach robot pozwala zachować większy dystans pomiędzy strażakiem a strefą niebezpieczną.

Dobrym przykładem jest pożar dużej hali magazynowej. Jeżeli istnieje ryzyko utraty stateczności elementów konstrukcyjnych, wprowadzenie ratowników w bezpośrednie sąsiedztwo budynku może być ograniczone. Mobilna platforma wyposażona w działko może zostać skierowana bliżej obiektu, podczas gdy operator pozostaje w bezpieczniejszym miejscu. Ważną korzyścią jest również precyzyjne sterowanie kierunkiem podawania środka gaśniczego. Operator obserwujący obraz z kamer może odpowiednio ustawić platformę oraz działko i reagować na zmieniającą się sytuację. Jeszcze większe możliwości daje połączenie robota z termowizją. Kamera termowizyjna może wspierać lokalizowanie najbardziej nagrzanych elementów oraz ocenę skuteczności prowadzonego chłodzenia. Operator nie musi więc bazować wyłącznie na obrazie widzialnym, który podczas silnego zadymienia może dostarczać ograniczonych informacji. Robot może stać się także jednym z elementów większego systemu rozpoznania. Dron wyposażony w kamerę termowizyjną może obserwować zdarzenie z powietrza, robot – działać bezpośrednio w strefie zagrożenia, natomiast obrazy z obu urządzeń mogą wspierać stanowisko dowodzenia.

To właśnie integracja robotów, dronów, termowizji i systemów transmisji obrazu może być jednym z najważniejszych kierunków rozwoju technologicznego współczesnego ratownictwa.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze robota gaśniczego dla Straży Pożarnej?

Zakup robota gaśniczego powinien być poprzedzony analizą rzeczywistych potrzeb jednostki. Nie wystarczy porównać wielkości urządzeń czy maksymalnej wydajności działka. Robot musi tworzyć funkcjonalny system, który będzie można sprawnie wykorzystać podczas realnej akcji. Jednym z podstawowych parametrów jest mobilność platformy. Należy zwrócić uwagę na rodzaj napędu, zdolność pokonywania przeszkód, maksymalne nachylenie terenu oraz stabilność podczas pracy działka. Drugim kluczowym elementem jest system gaśniczy. Ważna jest wydajność działka, zasięg rzutu, możliwość regulacji strumienia oraz parametry przyłącza wodnego. Trzeba pamiętać, że sam robot nie rozwiązuje problemu zaopatrzenia wodnego. Jego możliwości muszą być kompatybilne z pompami, liniami wężowymi oraz systemem dostarczania środka gaśniczego wykorzystywanym przez daną jednostkę.

Bardzo ważny jest również zasięg i niezawodność sterowania. Zadaniem robota jest przecież odsunięcie operatora od niebezpiecznej strefy. System komunikacji powinien więc pozwalać na kontrolowanie urządzenia z odpowiedniej odległości i jednocześnie przekazywać operatorowi informacje potrzebne do bezpiecznej jazdy i obsługi wyposażenia. Warto analizować także system wizyjny. Kamera zamontowana na robocie powinna umożliwiać ocenę sytuacji przed urządzeniem oraz kontrolowanie kierunku jazdy. W bardziej rozbudowanych rozwiązaniach mogą pojawić się dodatkowe kamery zapewniające szersze pole obserwacji. Szczególnie wartościowym wyposażeniem może być kamera termowizyjna, ponieważ pozwala obserwować temperaturę obiektów również w warunkach ograniczonej widoczności. W zastosowaniach strażackich termowizja może wspierać zarówno rozpoznanie, jak i kontrolę skuteczności prowadzonego chłodzenia.

Przy wyborze robota warto zweryfikować również:

czas pracy na akumulatorach – powinien odpowiadać charakterowi przewidywanych działań;

czas przygotowania do pracy – podczas akcji liczy się możliwość szybkiego uruchomienia sprzętu;

masę i gabaryty – szczególnie jeżeli robot ma być przewożony samochodem ratowniczo-gaśniczym lub przyczepą;

sposób transportu i rozładunku – urządzenie musi być możliwe do sprawnego wprowadzenia do działań;

odporność konstrukcji – robot powinien być przygotowany do pracy w trudnych warunkach charakterystycznych dla działań ratowniczych;

dostępność serwisu i części – profesjonalne urządzenie musi mieć zapewnione wsparcie również po zakupie;

możliwość prowadzenia szkoleń operatorów – nawet najbardziej zaawansowany sprzęt nie będzie skuteczny bez odpowiednio przygotowanych użytkowników.

W przypadku jednostek planujących zakup takiego wyposażenia warto więc patrzeć szerzej niż wyłącznie na specyfikację techniczną. Robot gaśniczy powinien zostać dopasowany do scenariuszy działań, jakie rzeczywiście mogą wystąpić na chronionym obszarze.

Innego rozwiązania może potrzebować komenda zabezpieczająca duży obszar przemysłowy, innego jednostka działająca w rejonie infrastruktury logistycznej, a jeszcze innego specjalistyczna grupa przygotowana do reagowania na zdarzenia o szczególnie wysokim poziomie ryzyka.

Robot gaśniczy jako element nowoczesnego systemu ratowniczego – czy to przyszłość Straży Pożarnej?

Robotyzacja w ratownictwie nie powinna być rozpatrywana jako próba zastąpienia strażaka maszyną. Znacznie trafniejsze jest traktowanie robota jako narzędzia zwiększającego możliwości zespołu ratowniczego i pozwalającego ograniczyć ekspozycję ludzi na najbardziej niebezpieczne czynniki. Podobną zmianę można było obserwować wraz z rozwojem dronów. Początkowo były traktowane jako interesująca nowinka technologiczna. Dzisiaj bezzałogowe statki powietrzne wyposażone w kamery światła dziennego i termowizję mogą wspierać rozpoznanie pożarów, poszukiwania osób, ocenę sytuacji na rozległym terenie czy obserwację infrastruktury. Roboty gaśnicze rozwijają tę koncepcję na poziomie naziemnym.

Dron daje dowódcy „oczy z powietrza”. Robot może stać się jego „oczami i ramieniem” działającym bliżej źródła zagrożenia. Połączenie obu technologii daje możliwość budowania znacznie szerszego obrazu sytuacji bez konieczności kierowania ratowników wszędzie tam, gdzie potrzebne jest rozpoznanie. W przyszłości coraz większego znaczenia mogą nabierać również systemy umożliwiające przesyłanie obrazu i danych z wielu urządzeń jednocześnie do mobilnego stanowiska dowodzenia. Kierujący działaniem ratowniczym może wówczas otrzymywać obraz z drona, kamery termowizyjnej, robota oraz innych urządzeń pomiarowych i na tej podstawie podejmować decyzje. Właśnie dlatego inwestycja w robot gaśniczy powinna być analizowana nie jako zakup pojedynczego urządzenia, ale jako element szerszego procesu modernizacji wyposażenia jednostki.

Dla Straży Pożarnej oraz innych służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo może to oznaczać możliwość skuteczniejszego działania podczas zdarzeń, w których klasyczne metody wymagają zbliżenia ratowników do wyjątkowo niebezpiecznej strefy. Najważniejsza zasada pozostaje przy tym niezmienna: technologia powinna wspierać ratownika tam, gdzie dzięki niej można działać skuteczniej i bezpieczniej. Robot gaśniczy idealnie wpisuje się w tę koncepcję. Nie zastępuje doświadczenia dowódcy, wyszkolenia zastępu ani prawidłowej taktyki. Daje jednak dodatkową możliwość – wysłania maszyny tam, gdzie wysłanie człowieka powinno być ostatecznością.

Sklep Ogniowy rozwija ofertę nowoczesnych rozwiązań przeznaczonych dla Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczych Straży Pożarnych, służb ratowniczych oraz podmiotów odpowiedzialnych za ochronę ludności. Wśród nich znajdują się roboty gaśnicze, drony, kamery termowizyjne oraz rozwiązania wspierające rozpoznanie i prowadzenie działań w strefach podwyższonego ryzyka.

Jeżeli jednostka planuje zakup robota gaśniczego, warto rozpocząć od określenia przewidywanych scenariuszy wykorzystania, wymaganej wydajności systemu gaśniczego, mobilności, wyposażenia wizyjnego i termowizyjnego. Pozwala to dobrać rozwiązanie nie tylko efektowne technologicznie, ale przede wszystkim realnie przydatne podczas działań ratowniczo-gaśniczych.